Testament notarialny to testament sporządzony w formie aktu notarialnego u notariusza. Jest najbezpieczniejszą formą testamentu zwykłego w polskim prawie: notariusz czuwa nad poprawnością treści, oryginał pozostaje w kancelarii, a testament trudno podważyć czy zgubić. Ta forma ma jednak swoją cenę i nie zawsze jest konieczna.
Krótko mówiąc
Testament notarialny sporządza notariusz w formie aktu notarialnego. To najbezpieczniejsza forma testamentu zwykłego: oryginał zostaje w kancelarii, dokument trudno podważyć i można go wpisać do rejestru NORT. Umożliwia też zapis windykacyjny, niedostępny w testamencie własnoręcznym. Maksymalna taksa notarialna to od 50 do 200 zł netto (plus VAT i opłaty za wypisy), a przy prostej sytuacji rodzinnej wystarczy darmowy testament własnoręczny.
Na czym polega testament notarialny
Testator stawia się u notariusza, przedstawia swoją wolę, a notariusz sporządza akt notarialny zgodny z prawem. Akt jest odczytywany, a następnie podpisywany przez testatora i notariusza. Oryginał (akt) pozostaje w kancelarii, a testator otrzymuje wypis. Notariusz dba o to, by treść była jednoznaczna i zgodna z Kodeksem cywilnym.
Kiedy warto wybrać formę notarialną
- Zapis windykacyjny: jeśli chcesz, by konkretna rzecz (np. mieszkanie) przeszła na daną osobę wprost z chwilą śmierci, potrzebny jest zapis windykacyjny, możliwy tylko w testamencie notarialnym (art. 981(1) k.c.).
- Złożony majątek: firma, udziały w spółce, nieruchomości, majątek za granicą.
- Ryzyko sporów: gdy spodziewasz się, że ktoś będzie podważał testament. Forma notarialna jest najtrudniejsza do zakwestionowania.
- Brak możliwości pisania ręcznego: jeśli z powodu choroby lub niepełnosprawności nie możesz napisać testamentu własnoręcznie, forma notarialna (lub inny testament szczególny) jest rozwiązaniem.
- Wydziedziczenie: choć można je zawrzeć też w testamencie własnoręcznym, forma notarialna zmniejsza ryzyko błędu w sformułowaniu przyczyny.
Ile kosztuje testament notarialny
Koszt zależy od rodzaju rozrządzeń. Maksymalne stawki taksy notarialnej określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Do taksy dolicza się 23% VAT oraz opłatę za wypisy aktu (kilka złotych za stronę).
| Rodzaj testamentu | Maksymalna taksa (netto) |
|---|---|
| Testament zwykły | 50 zł |
| Testament z zapisem zwykłym, poleceniem lub wydziedziczeniem | 150 zł |
| Testament z zapisem windykacyjnym | 200 zł |
Po doliczeniu VAT i opłat za wypisy całkowity koszt prostego testamentu notarialnego mieści się zwykle w kilkuset złotych. To stawki maksymalne, a notariusz może ustalić niższe. Rejestracja w NORT jest bezpłatna.
Porównanie: notarialny czy własnoręczny
| Kryterium | Własnoręczny | Notarialny |
|---|---|---|
| Koszt | 0 zł | taksa notarialna + VAT |
| Bezpieczeństwo formalne | ryzyko błędu formy | najwyższe |
| Przechowanie | w domu lub u notariusza | oryginał u notariusza |
| Zapis windykacyjny | niemożliwy | możliwy |
| Zmiana | bardzo łatwa | nowy akt notarialny |
| Ryzyko zagubienia | realne | znikome (wpis do NORT) |
Notarialny Rejestr Testamentów (NORT)
NORT to baza prowadzona przez Krajową Radę Notarialną. Nie przechowuje treści testamentu, a jedynie informację, że dana osoba sporządziła testament i u którego notariusza. Wpis jest dobrowolny i bezpłatny, a dostęp do danych mają tylko notariusze, po okazaniu aktu zgonu spadkodawcy. Rejestracja znacznie zmniejsza ryzyko, że testament nie zostanie odnaleziony. Do NORT można też wpisać testament własnoręczny oddany na przechowanie notariuszowi.
Zakaz testamentów wspólnych dotyczy też formy notarialnej
Tak samo jak przy testamencie własnoręcznym, testament notarialny może zawierać rozrządzenia tylko jednej osoby (art. 942 k.c.). Małżonkowie nie mogą sporządzić jednego wspólnego aktu notarialnego. Każde z nich musi mieć osobny testament.
Najczęstsze pytania
Czy testament notarialny ma większą moc niż własnoręczny?
Nie pod względem skuteczności prawnej. Oba są ważnymi testamentami zwykłymi i mają taką samą moc. Notarialny jest jednak trudniejszy do podważenia i bezpieczniejszy dowodowo.
Co zabrać do notariusza?
Dokument tożsamości oraz dane osób, które chcesz powołać lub na rzecz których chcesz ustanowić zapis (imię, nazwisko, data urodzenia). Przy zapisie konkretnej nieruchomości przydadzą się dane z księgi wieczystej.
Czy mogę później zmienić testament notarialny?
Tak, w każdej chwili. Możesz sporządzić nowy testament (notarialny lub własnoręczny), który odwoła poprzedni. Najnowszy obowiązuje.
Czy testament notarialny pozbawia najbliższych zachowku?
Nie. Forma nie ma tu znaczenia. Najbliżsi nadal mogą domagać się zachowku, chyba że zostali skutecznie wydziedziczeni z ustawowej przyczyny.
Notarialny czy własnoręczny: który wybrać?
Przy prostej sytuacji rodzinnej wystarczy testament własnoręczny. Przy złożonym majątku, zapisie windykacyjnym lub ryzyku sporów lepszy jest notarialny.
Ile kosztuje testament notarialny?
Maksymalna taksa notarialna wynosi 50 zł za testament zwykły, 150 zł przy zapisie zwykłym, poleceniu lub wydziedziczeniu i 200 zł przy zapisie windykacyjnym (netto). Do tego dochodzi 23% VAT i opłata za wypisy, więc prosty testament notarialny mieści się zwykle w kilkuset złotych. Wpis do NORT jest bezpłatny.
Dalsze kroki
Jeśli Twoja sytuacja jest typowa, zacznij od testamentu własnoręcznego i gotowych wzorów, a praktyczne wskazówki znajdziesz w poradniku jak napisać testament. Niezależnie od formy sprawdź zachowek i dziedziczenie ustawowe. Podstawa prawna: Kodeks cywilny na stronie ISAP. Informacje o rejestrze testamentów: Krajowa Rada Notarialna (NORT).